LGD Kanał Elbląski

Stowarzyszenie Łączy Nas Kanał Elbląski Lokalna Grupa Działania powstało w 2006 roku i działa na obszarach wiejskich 12 gmin wiejskich i miejsko-wiejskich: Elbląg, Godkowo, Gronowo Elbląskie, Iława, Kisielice, Małdyty, Miłomłyn, Markusy, Pasłęk, Rychliki, Susz i Zalewo.

Obszar ten leży na styku trzech krain geograficznych: Wysoczyzny Elbląskiej, Żuław Wiślanych i Powiśla. Osią spinającą te trzy krainy geograficzne jest Kanał Elbląski. Obszar gmin wokół Kanału Elbląskiego przyjął promocyjną nazwę Krainy Kanału Elbląskiego. Krainę tę wyróżnia bogactwo kultury materialnej i dziedzictwa przyrodniczego. Największą atrakcję stanowi Kanał Elbląski, gdzie statki pływają po trawie.

KANAŁ ELBLĄSKI

Wśród wielu atrakcji, pięknych i malowniczych terenów, wyjątkowe miejsce zajmuje rozgałęziony system żeglugowy Kanału Elbląskiego, najbardziej interesujący pod względem technicznym. Łączna długość całego systemu wodnego wynosi 151,7 km, w tym sztucznie zbudowane odcinki międzyjeziorne mają długość 85,86 km. Ten unikalny w skali światowej kanałowy szlak wodny składa się z trzech odcinków zasadniczych o łącznej długości 115,6 km oraz z wielu odgałęzień bocznych. Punktem węzłowym, od którego liczy się kilometraż szlaków głównych jest Miłomłyn.

Kanał zaprojektowany został przez inżyniera Georga Jakoba Steenke w 1837 roku i wybudowany w latach 1844-1876. Największym problemem technicznym było pokonanie ponad 99 metrowej różnicy poziomu wód między jeziorami Druzno pod Elblągiem, a jeziorem Piniewo. Steenke opracował niezwykle oryginalną koncepcję, która funkcjonuje do dziś w niezmienionej formie, zadziwiając kunsztem XIX wiecznej wiedzy inżynierskiej. Genialne rozwiązanie polegało na wybudowaniu, na trasie tego atrakcyjnego do dziś zabytku sztuki hydrotechnicznej, czterech śluz (Miłomłyn, Zielona, Mała Ruś i Ostróda) oraz pięciu pochylni (Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie, Całuny Nowe). Pochylnie niwelują różnicę poziomów wody o ponad 99 m. Statki pokonują pochylnie na specjalnych wózkach. Z całą pewnością, podobnie jak 100 lat temu, tak i dziś, tylko u nas statki pływają po trawie. To trzeba koniecznie zobaczyć. Szczegółową ofertę można uzyskać na przystani Żeglugi Ostródzko-Elbląskiej, przy nabrzeżu jeziora Drwęckiego w Ostródzie oraz w Elblągu nad rzeką Elbląg przy ul. Wodnej 1, gdzie znajdują się też punkty sezonowej informacji turystycznej.

Kanał Elbląski w XIX wieku pełnił głównie funkcję gospodarczą. Umożliwiał spławianie zboża i drewna z zasobnych terenów Pojezierza Iławskiego do Elbląga i dalej do portów położonych na Zalewie Wiślanym. Dziś trasa Kanału Elbląskiego staje się ponownie szansą na gospodarcze ożywienie tych terenów. Tym razem polega ona na rozbudowie turystycznej infrastruktury wokół całego szlaku wodnego, co zdaniem władz gmin przylegających do Kanału Elbląskiego, zaowocuje trwałym rozwojem gospodarczym. Pierwszy krok poczyniła Ostróda, położona nad Jeziorem Drwęckim. Tu znajduje się południowy punkt startowy do wyprawy w głąb Kanału Elbląskiego. Dzięki zagospodarowaniu nabrzeża, budowie ciągu spacerowego, mola żeglarsko-spacerowego, przystani Żeglugi Ostródzko-Elbląskiej, wyciągu nart wodnych, tawern z wypożyczalnią sprzętu wodnego. Planowana jest budowa portu jachtowego oraz amfiteatru. Wszystko po to, aby umożliwić turystom wygodne i atrakcyjne spędzenie czasu. Podobne plany mają, Elbląg, Miłomłyn, Małdyty, Pasłęk, Rychliki oraz Iława. Większość tych miejscowości utworzyła Związek Gmin Kanału Ostródzko-Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego oraz Stowarzyszenie Łączy Nas Kanał Elbląski Lokalna Grupa Działania w Elblągu. Ich zadaniem jest dbałość o zachowanie tego jedynego w świecie miejsca, gdzie statki pływają po trawie, wspólną promocję, rozwój infrastruktury technicznej i turystycznej tego obszaru.

Buczyniec - pochylnia, fot. BR (1)

CHARAKTERYSTYKA KANAŁU ELBLĄSKIEGO

Całkowita długość systemu wodnego wynosi 151,7 km. Długość trzech szlaków głównych to 115,6 km. Jeziora stanowią 59,15 km, przekopy 53,54 km, pochylnie 2,31 km i nasypy 0,5 km.

Długość szlaku I: Miłomłyn śluza – jezioro Druzno wynosi 52,0 km, w tym na jeziora przypada 21,3 km (Ilińsk, Ruda Woda, Piniewo, Sambród, Druzno), 28,39 km na przekopy, 2,31 km na pochylnie, które są największą atrakcją kanału. Jest ich pięć i są to: Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie i Całuny Nowe. Na odcinku 9,45 km pozwalają pokonać różnicę wysokości terenu rzędu 99,5 m. Początek jeziora Druzno jest końcem Kanału Elbląskiego. Dalej żegluga jest prowadzona rzeką Elbląg przez miasto Elbląg do Zalewu Wiślanego.

Długość szlaku II: Miłomłyn śluza – jezioro Szeląg (Staszkowo i Stare Jabłonki) wynosi łącznie 31,3 km, z czego jeziora stanowią 15,65 km (Drwęckie, Pauzeńskie, Szeląg, Wielki i Mały). Kanał pokonuje cztery śluzy komorowe – Miłomłyn, Zielona, Ostróda, Mała Ruś. Odcinek między śluzą Zielona, a śluzą Ostróda jest najniższym stanowiskiem całego Kanału Elbląskiego. Z jeziora Drwęckiego odchodzą dwa odgałęzienia, do Piławek i do ujścia rzeki Drwęcy.

Długość szlaku III: Miłomłyn śluza – Iława / Zalewo wynosi łącznie 32,3 km, w tym na odcinku 22,2 km prowadzi przez jeziora (Karnickie, Dobskie, Jeziorak), na 9,5 km przez przekopy i na długości 0,5 km przez nasyp (jezioro Karnickie), który jest ewenementem na skalę światową.

Długość ważniejszych szlaków bocznych wynosi 36,2 km, w tym jezioro Ilińsk 3,5 km, jezioro Bartężek 7,6 km, jezioro Druzno 7,4 km, Jeziorak – Zalewo 17,7 km. Do ważniejszych szlaków bocznych kanału należą:

– z pierwszego odcinka Miłomłyn – jezioro Druzno: szlak z jeziora Ruda Woda przekopem (Kanał Bartnicki) do jeziora Bartężek oraz szlak do miejscowości Zatoka przez jezioro Ilińsk.

– z drugiego odcinka Miłomłyn – Ostróda, odgałęzienia na Jeziorze Drwęckim z północnej odnogi do Piławek i zachodniej do Samborowa (jaz na rzece Drwęcy).

– z trzeciego odcinka Miłomłyn – Iława odchodzą szlaki z jeziora Jeziorak do Jerzwałdu przez jezioro Płaskie oraz do Zalewa przekopem (Kanał Dobrzycki) i przez jezioro Ewingi.

Najwyższy poziom wody, na odcinku Miłomłyn – jezioro Druzno:                     99,5 m n.p.m.

Łączna suma różnic poziomów na śluzach i pochylniach:                                 103,4 m.

Śluza z największą różnicą poziomów:                                                                  Miłomłyn 2,8 m.

Pochylnia z największą różnicą poziomów:                                                          Oleśnica 24,2 m.

Buczyniec

ZABYTKI JAKO DOBRA KULTURY

BUDOWLE HYDROTECHNICZNE, ZABYTKI TECHNIKI

Wrota bezpieczeństwa chronią obszar Żuław Wiślanych przed zalaniem (w Kępie Rybackiej), jak również odpływowi wody z kanału – w Zagadce i Ligowie z nasypu karnickiego, w Buczyńcu z Jeziora Ruda Woda, w Miłomłynie między trzema kanałami.

Wieże ciśnień: w Bogaczewie, Kisielicach, Małdytach, Suszu, Zalewie, stacje kolejowe w Gronowie Elbląskim, Małdytach, Pasłęku.

Mosty drogowe: w Batorowie, Borsukach, Dębince, Dobrzykach, Dzierzgonce, Liwie, Liksajnach, Miłomłynie, Nowakowie, Różanach, Wólce Majdańskiej

UKŁADY URBANISTYCZNE I FORTYFIKACJE

Mury obronne i kamienice: w Miłomłynie, Pasłęku, Suszu i Zalewie

Układy urbanistyczne: Pasłęka – miasto w obrębie murów obronnych z zabudową, gotyckim kościołem i ratuszem, Susza – miasto Susz w obrębie murów miejskich wraz z zabudową i kościołem.

ZAMKI, PAŁACE, DWORY I FOLWARKI, DOMY, ZAGRODY

Zamki: w Pasłęku – obecnie siedziba władz miejskich, biblioteka, ośrodek kultury i Izba Historyczna oraz w Szymbarku – ruiny.

Pałace, dwory i folwarki: – pałac w Bałoszycach – obecnie hotel i restauracja, dwór w Bądkach – zamieszkały, pałac w Dobrocinie – remontowany, pałac w Janowie – agroturystyka, pałac w Kamieńcu – ruiny, pałac w Karnitach – hotel i restauracja, pałac w Pozortach – hotel i restauracja, pałac w Jankowie – ruiny, pałac w Kwitajnach – w remoncie, pałac w Małdytach – zajazd pod Kłobuckiem, w Krzywce – ruiny pałacu, rządcówka w Podągach – prywatna siedziba, oficyna pałacowa w Sambrodzie – zamieszkana, pałac w Starym Dolnie – zamieszkały, dwór w Wielkim Dworze, dwór w Zajezierzu – zamieszkały, folwark w Zielnie – ruiny.

Domy, zagrody, kamienice: dom mieszkalny w Godkowie, domy podcieniowe w Jelonkach, Kępniewie, Krzewsku, Pasiekach, Pilonie, Plajnach, Rozgarcie, Różanach, Sambrodzie, Stalewie, Zwierznie, Zimnochach, Węglach, zagroda mennonicka w Krzewsku, kamienice w Pasłęku, Suszu i Zalewie, zabudowania szkoły w Jelonkach, budynek szkoły w Borecznie, Kisielicach, Ławicach, Zalewie, pastorówka w Borecznie, dom Zbigniewa Nienackiego w Jerzwałdzie, zabudowa ulicy Kolejowej w Kisielicach, Młyn w Klekotkach, budynek nadleśnictwa w Miłomłynie, ratusz w Pasłęku, kamienice w Pasłęku, gazownia w Suszu,, dawna bożnica żydowska, budynek poczty, Centrum kultury Chrześcijańskiej, Suski Ośrodek Kultury w Suszu, młyn w Szymbarku, kuźnia w Truplu, budynek dawnego zajazdu „Trzy Róże”, budynek plebanii, stodoła przy plebani, budynek dawnego młyna, kamienica, budynek pracowników kolei w Zalewie.

BUDOWNICTWO SAKRALNE

Kościoły: w Cieplicach, Bałoszycach, Borecznie, Dobrym, Dobrzykach, ruiny kościoła w Fiszewie, Goryniu, Grądkach, Jarnołtowie, Jegłowniku, Jelonkach, Jezierzycach, Kamieńcu, Kisielicach, Kwietniewie, Kwitajnach, Łęgowie, Mariance, Miłomłynie, Olbrachtowie, Osieku, Pasłęku, Przezmarku, Rozgarcie, Rudzienicach, Rychlikach, Sambrodzie, Skowronach, Suszu, Świętym Gaju, Wilamowie, Zajezierzu, Zalewie, Ząbrowie, Zielonce Pasłęckiej, Zwierznie.

Cmentarze:  Bielniku Drugim – mennonicki, Kępniewie – mennonicki, Liwie – ewangelicko-augsburski, Miłomłynie – brama cmentarna, Pasłęku – żydowski, Rozgarcie – mennonicki, Suszu – średniowieczne grodzisko, Szymbarku – rodowy Finck von Finckenstein, Tropy – mennonicki, Truplu – kaplica grobowa rodziny Albersów, Wikrowie – mennonicki, Władysławowie – mennonicki, Zalewie – ewangelicko-augsburski, żydowski.

Pomniki – w Aniołowie – ofiar I wojny światowej, Buczyńcu – Georga Jacoba Steenke, Dobrym – ofiar I wojny światowej, Jegłowniku – ofiar I wojny światowej, Jelonkach – ofiar I wojny światowej, Jarnołtowie – tablice upamiętniające pobyt Immanuela Kanta, Jezierzycach – głaz upamiętniający pobyt kardynała Karola Wojtyły w Jezierzycach, Kępinach Wielkich – ofiar obozu w Stutthofie, Kwietniewie – ofiar I wojny światowej, Świętym Gaju – pruskie grodzisko Cholin, Kwitajnach – ofiar I wojny światowej, Lepno – ofiar I wojny światowej, Liwie – ofiar I wojny światowej, Miłomłynie – obelisk i tablica upamiętniająca pobyt księdza biskupa Karola Wojtyły, obręb Siemiany – rzeźba antropogeniczna i pamiątkowy kamień w lesie Łanioch, Osieku – głaz Dohnów, Przemarku – stele nagrobne, Skowronach – ofiar I wojny światowej i 650 lecie Skowron, Suszu – pomnik nieznanego żołnierza i Chrystusa Króla, Zalewie – pomnik żołnierzy Armii Napoleońskiej,

PRZYRODA

LGD Kanał Elbląski posiada duże bogactwo lasów, czyste jeziora, nieskażone przemysłem powietrzem. Jest to obszar funkcjonalny Zielone Płuca Polski. Obszary przyrodniczo cenne prawnie chronione zajmują 42,7% całkowitej powierzchni.

REZERWATY PRZYRODY

Dęby w Krukach Pasłęckich – leśny, 1960 r., 9,23 ha

Jasne – wodny, 1988 r., 106,3 ha

Jezioro Drużno – faunistyczny, 1966 r., 3021,60 ha

Jezioro Gaudy – faunistyczny, 1957 r., 332,53 ha

Jezioro Iłgi – faunistyczny, 1957 r., 90,46 ha

Jezioro Karaś – faunistyczny, 1958 r., 815,48 ha

Niedźwiedzie Wielkie – leśny, 1955 r., 34,02 ha

Ostoja bobrów na rzece Pasłęce – faunistyczny, 1970 r., 4.249,20 ha

Rzeka Drwęca – wodny, 1961 r., 1.344,87 ha

Ujście Nogatu – ornitologiczny, 2001 r., 356,72 ha

Zatoka Elbląska – faunistyczny, 1991 r., 639 ha

Zielony Mechacz – florystyczny, 1962 r., 94,30 ha

PARKI KRAJOBRAZOWE

Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego – 1993 r., 22.404,70 ha

Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej – 1985 r., 13.732,0 ha

OBSZARY CHRONIONEGO KRAJOBRAZU

OChK Jeziora Drużno – 11.738,9 ha

OChK rzeki Nogat – 2.738,5 ha

OChK Wysoczyzny Elbląskiej – Zachód – 1.873,1 ha

OChK Kanału Elbląskiego – 30.149,8 ha

OChK Pojezierza Iławskiego – Wschód – 2.062,5 ha

OChK Pojezierza Iławskiego – 13.031,7 ha

OChK Rzeki Liwy – 1.937,2 ha

OChK Jeziora Goryńskiego – 1.463 ha

OChK Rzeki Dzierzgoń – 2.413 ha

OChK Lasów Taborskich – 29.941,7 ha

OChK Rzeki Baudy – 16.677,8 ha

OChK Rzeki Wąskiej – 8.019,5 ha

OChK Doliny Pasłęki -43.307,3 ha

EUROPEJSKA SIEĆ EKOLOGICZNA NATURA 2000

Obszary specjalnej ochrony ptaków Natura 2000: Jezioro Drużno – 5.996,7 ha, Lasy Iławskie – 25.218,54 ha, Zalew Wiślany – 32.224,14 ha.

Obszary siedliskowe Natura 2000: Aleje Pojezierza Iławskiego – 377,25 ha, Budwity – 450,93 ha, Dolina Drwęcy – 9.651,88 ha, Doliny Erozyjne Wysoczyzny Elbląskiej – 2.260,45 ha, Jezioro Drużno – 3.088,79 ha, Jezioro Karaś – 3.088,79 ha, Murawy koło Pasłęka – 642,70 ha, Niedźwiedzie Wielkie – 89,14 ha, Ostoja Iławska – 19.068,91 ha, Zalew wiślany i Mierzeja Wiślana – 22.213,78 ha.

SZLAKI ROWEROWE - 582,5 km oznakowanych szlaków rowerowych:

  • 130 km Szlak Kanału Elbląskiego                                  zielony                      Elbląg – Iława
  • 128,9 km Szlak Pocztyliona                                              żółty                        Elbląg – Goryń
  • 68,5 km Szlak Prusów                                                   niebieski                    Zalewo – Iława
  • 59,8 km Szlak Autorytetów                                          czerwony                  Jezierzyce – Kisielice
  • 45,7 km Szlak Wokół Jeziora Drużno                          niebieski                    Raczki Elbląskie – Komorowo Żuławskie
  • 31,5 km Szlak w Krainie Bizonów                               czerwony                  Godkowo – Godkowo
  • 26,1 km Szlak W Krainie Wiatraków                           niebieski                    Kisielice – Trupel
  • 23,2 km Szlak Mennonitów                                          czerwony                  Raczki Elbląskie – Rozgard
  • 13,9 km Szlak Wśród Pól i Lasów                                niebieski                   Skowrony – Skowrony
  • 13,5 km Szlak Pruskich Rodów                                     czarny                      Kwitajny – Klekotki
  • 12,8 km Szlak Doliny Rzeki Wąskiej                                żółty                        Godkowo – Ząbrowiec
  • 9,0 km Szlak Mennonitów                                              czarny                     Zwierzeńskie Pole – Żuławka Sztumska
  • 8,0 km Szlak łącznikowy                                                 czarny                     Węzina – Jelonki
  • 7,4 km Szlak łącznikowy                                                 czarny                     Pasłęk – Kanał Elbląski
  • 4,2 km Szlak łącznikowy                                                 czarny                     Lesiska – Rożnowo

 

Siemiany, fot. BR (2)

 

 

Print Friendly